Schnëssen (3/12)"... an zu Dikrech" – Puppelchen, Beebee & Co.

Lëtzebuergesch ass am Trend an am Wandel. D'Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft vun der Uni.lu dokumentéiert eis Sprooch per App.

© AFP

An dëser Serie informéiere mir iwwert déi éischt Resultater aus der Schnëssen-App vun der Uni Lëtzebuerg, mat där d'Variatioun am Lëtzebuergesche vun haut erhuewen an analyséiert gëtt. Si dokumentéieren d'Diversitéit an de Räichtum vun enger Sprooch am konstante Wandel.

Fir d'Wierder fir d''klengt Kand' hu mer d'Date vu 765 Participanten. D'Variatioun besteet am Fong tëscht dem Puppelchen, als der heefegster Variant, a verschidde Forme vu Beebee. Dobäi ass Puppelchen déi eelst Variant an ass etymolgesch Famill mat dem franséische poupon. Iwwregens ass am alen Luxemburger Wörterbuch (1950-1977) nach als d'Haaptform Pippelchen uginn, déi haut iwwerhaapt net méi virkënnt. Och Puppeli/Puppeléi ass praktesch net méi existent a just eemol an eisen Date realiséiert ginn.

Donieft hu sech véier Varianten iwwert de Sproochkontakt etabléiert, déi vum franséische bébé an dem englesche baby hierzeleede sinn. Hei ass fir d'éischt Bëbee ze nennen, wat eng typesch lëtzebuergesch Abiergerung vun engem franséische Wuert representéiert; vergläicht z.B. frs. télé > ltz. Tëlee, frs. vélo > ltz. Vëlo. Donieft huet sech awer och Beebee entwéckelt, wat méi no um Franséische bleift, just de Wuertakzent ass vun der leschter op déi éischt Silb geréckelt (a phonetesche Symboler [ˈbeːbeː]). An dann hu mer nach de B[aː]by, ausgeschwat mat engem laangen a. Hei muss een den englesche baby, méiglecherweis vermëttelt iwwert d'Däitscht, als Urspronk usetzen. D'Aussprooch ass hei 'no der Schrëft'. Seelen ass schlussendlech Beebi, wat als eng franséisch-englesch Amalgaméierung ze klasséieren ass: Den Ufank kënnt vum franséische bébé an d'Wuert hält mam i vum englesche baby op.

Wann een d'Kaart kuckt, dann ass et séier evident, dass sech keng iergendwéi systematesch regional Verdeelung erkenne léisst.

Mee trotzdeem léisst sech eng Uerdnung an dësem Variantegemëschs fannen, an zwar wann een de Facteur vum Alter vun de Particpantë mat an d'Spill bréngt. D'Grafik hei ënne schlësselt d'Varianten no Altersklassen op, fir déi altersbedéngt Verännerung visibel ze maachen. D'Haaptverännerunge si fir Puppelchen a Beebee ze gesinn: Wärend Puppelchen bei eelere Leit déi heefegst Form ass, sou hëlt se no an no fir déi méi jonk Leit of. Op der anerer Säit gëtt dëse Réckgang dann duerch méi Beebeeën kompenséiert. All aner Variante bleiwe quasi onverännert iwwert d'Altersklassen. Och hei léisst sech also alt erëm de konstante Sproochwandel am Lëtzebuergeschen illustréieren.



Iwwer d'Schnëssen-App: Schnësst mat!
"Schnëssen" ass déi éischt App, fir d'Lëtzebuerger Sprooch vun haut an all hire Facettë mat Toun-Opnamen ze erhiewen an ze dokumentéieren. Déi nei App ass Deel vun engem Projet vum "Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft" op der Universitéit Lëtzebuerg. Et geet drëm, d'Lëtzebuerger Sprooch an hirer ganzer Bandbreet ze dokumentéieren, also mat hiren Dialekter.

D'App ass ganz spilleresch opgebaut, esou geet et zum Beispill drëm ze beschreiwen, wat een op engem Bild gesäit: e Päiperlek, Pimpampel, Millermoler oder nach eppes aneres? En Igel oder e Kéiseker oder en Däreldéier? Et soll gesammelt ginn, wat alles am Lëtzebuergesche virkënnt, e "richteg" oder "falsch" gëtt et do net, et geet ëm d'Erhiewe vun Daten respektiv Donnéeën, net ëm d'Verbesseren oder d'Virschreiwen. Dat ass zum Beispill och bei der Fro nom "Auto(s)festival" esou - wéi een et ausschwätzt, ass egal: D'Fuerscher wëlle just erausfannen, wéi vill Prozent d'Variant mat s a wéi vill déi ouni s benotzen ...

Déi eenzel Äntwerte ginn opgeholl an un d'Uni geschéckt. Dat mécht d'App vum selwen. De Set vu Biller a Froe gëtt och verännert.

RTL-ARTIKEL: Eng nei App - Drop lass schnëssen ... fir d'Fuerschung!

Maacht och Dir mat, dass d'Sprooch an dëser ëmfaassender Dokumentatioun vun der Lëtzebuerger Sprooch vun haut vertrueden ass! Luet Iech d'App Schnëssen – Är Sprooch fir d'Fuerschung fir iOS oder Android erof a schnësst mat.



Facebook: https://facebook.com/schnessen

Twitter: https://twitter.com/schnessen

Internet: https://infolux.uni.lu/schnessen

E-Mail: schnessen@uni.lu



Nathalie Entringer | Peter Gilles | Sara Martin | Christoph Purschke

(c) Schnëssen-Projet, Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft, Universitéit Lëtzebuerg 2018

Reiefolleg vun der Serie op RTL.lu an op Radio Lëtzebuerg (nomëttes)

SERIE: Hei den Iwwerbléck!

  1. Päiperlek (24. Juli)
  2. Kéiseker (26. Juli)
  3. Puppelchen (31. Juli)

    31/07/2018 Serie Schnëssen: Puppelchen


  4. verzielen (2. August)
  5. Poubelle (7. August)
  6. virwëtzeg (9. August)
  7. Villercher (14. August)
  8. Eeër (16. August)
  9. kaf/kaaft (21. August)
  10. Kaffiskichelchen (23. August)
  11. bitzen (28. August)
  12. Ënn (30. August)

Är Commentairen - Netikett


D'Commentairë gi gelueden, ee Moment w.e.g.!
Sollte se net geluede ginn, hutt der wahrscheinlech een AdBlocker lafen, dee se blockéiert. Dir misst en da sou astellen, dass en eisen Site net méi komplett blockéiert.