E sëlleche Perséinlechkeete vu Politik a Gesellschaft hunn um Mikro vun RTL op den Doud vum fréiere Staatschef reagéiert.

Déi eenzel Perséinlechkeeten hu sech déif betraff gesot, awer och vu flotten Erënnerungen un de Grand-Duc Jean geschwat.

Jean-Claude Juncker

VIDEO: De Jean-Claude Juncker iwwer de Grand-Duc Jean
Froen un den EU-Kommissiounspresident a fréiere Lëtzebuerger Premier vum Caroline Mart.

Jacques Santer

"Ech hunn mengt ganzt politescht Liewen, meng ganz politesch Carrière ënnert dem Règne vum Grand-Duc Jean verfollegt". Dat sot um Dënschdeg de Moien de fréiere Premier Minister Jacques Santer, deen 1972 als Staatssekretär vum deemolege Staatschef vereedegt gouf.

VIDEO: Nom Doud vum Grand-Duc Jean: Reaktioun vum Jacques Santer
"Ech hunn mengt ganzt politescht Liewen, meng ganz politesch Carrière ënnert dem Règne vum Grand-Duc Jean verfollegt".

Och nodeems de Jacques Santer als EU-Kommissiounspresident 1995 op Bréissel gaangen ass, ass d'Relatioun tëscht dem Jacques Santer an dem Grand-Duc Jean net ofgebrach.

„Ech sinn hie mol heiansdo besiche komm op Fëschbech. Hien war ëmmer ganz frou wann een bei hie komm ass fir zwanglos Gespréich ze hunn an dat war ëmmer ganz agreabel. An dir wësst jo, a sengem Alter huet hien sech un d'Mole ginn an dunn huet hie mer och een Tableau vun him geschenkt iwwer Fëschbech. „Fëschbech am Schnéi“ huet et geheescht. Sou dass mer gutt Relatiounen ëmmer haten. Hien selwer huet sech och fir d'Konscht interesséiert. De MUDAM, den ech senger Zäit inspiréiert hunn an mat ville Schwieregkeete realiséiert ginn ass, dréit jo säin Numm. T'ass de „Musée d'Art Moderne et Contemporain Grand-Duc Jean“. An hien ass och reegelméisseg an de Musée komm fir ze kucke wéi et sengem Musée géif goen. Hien huet sech och nach am spéideren Alter interesséiert. Hien ass jo och Chef Scout gewiescht wat hien ëmmer mat Virléift gemaach huet, muss ech soen. An hien war och do bei deene Feierlechkeeten ëmmer derbäi. An sengem héijen  Alter nach. An ech hunn dat ëmmer appreciéiert, dass hien sech ëmmer verbonnen huet mat dem Vollek awer och mat der Jugend vun dësem Vollek. Dat hien sech och dorunner interesséiert an dat huet sech jo och a senger grousser Famill erëm gespigelt.“

AUDIO: De Jacques Santer

Et war eng ganz enk Relatioun, präziséiert de Jacques Santer. An de ganze Jore wou si zesumme geschafft hunn, kéint hien sech u keng Ausernanersetzungen erënneren. Et wär ëmmer an enger gudder Ambiance diskutéiert ginn, obwuel säi Règne jo och an eng schwiereg Zäit gefall wär.

„Mir hate jo d'Stolkrise an alles dat, d'Ëmsetzung vum Land, wou hien versicht huet all ons Kräfte vun der Gesellschaft, net nëmmen déi politesch ma och déi aus der ziviller Gesellschaft ze mobiliséiere fir mat un engem Strack ze zéien dat d'Land sech aus der Krise eraus konnt beweegen. Hien war am Fong den wou en Ëmbroch am Lëtzebuerger Land stattfonnt huet. An de 70er Joren, Enn 70er Joren ass et ugaangen mat der Stolkrisen an wärend all der Zäit, meng éischt Regierungen hunn sech domadder missen ofginn. Mee mir hunn et awer fäerdeg bruecht aus dësem Land, ënnert sengem Règne, e moderne Staat ze maache mat enger sozialer Ausriichtung. An ech mengen dat ass säi grousser Verdéngscht fir onst Lëtzebuerger Land, dass mer och d'Weiche gestallt hunn, fir dass et onser jonker Generatioun besser geet wéi der virdrun.“

AUDIO: De Jacques Santer



Mat de grouss Struktur-Problemer vum Land, der Stol-Krise, d'Ëmsetzung vun engem modernen Staat, hätt hien et ëmmer fäerdeg bruecht mat enger gewësser Liichtegkeet an engem Fein-Gefill all d'Kräften am Land ze mobiliséiere fir zesummen un engem Strack ze zéien, sou de fréiere Premier Minister Jacques Santer.

Fernand Etgen

„De Grand-Duc Jean war e ganz devouéierten a sympathesche Staatschef!“: Dat sot de Chamberpresident am spéiden Dënschdeg de Moien no enger Sëtzung vun der Conférence des Présidents vum Parlament.

Jiddereen hätt de viregte Staatschef gär gehat, dee sengersäits d'Lëtzebuerger gär gehat hätt, sot de Fernand Etgen nach. De Grand-Duc Jean hätt seng Funktioun mat vill Dignitéit, Taktgefill a Mënschlechkeet erfëllt: Et hätt ee kee Bessere kënnen hunn, huet den DP-Politiker erkläert. Den 3. Mee, den Dag virum Staatsbegriefnis also, ass eng feierlech Zeremonie an der Chamber, zu Éiere vum verstuerwenen Ex-Staatschef. Souvill wéi hie wéisst, géif et keng Recommandatioun zur Staatstrauer ginn, sou e ganz ergraffene Fernand Etgen.

AUDIO: De Fernand Etgen
Nom Doud vum Grand-Duc Jean: Reaktioun vum Fernand Etgen
„De Grand-Duc Jean war e ganz devouéierten a sympathesche Staatschef!“: Dat sot de Chamberpresident en Dënschdeg de Moien.

Jacques Poos

Den Jacques Poos hat als fréieren Ausseminister vill mam Grand-Duc Jean ze dinn. Hien huet den Grand-Duc als interesséierte Staatschef an Erënnerung.

AUDIO: De Jacques Poos

Jacques Poos / © Didier Weber / RTL Télé Lëtzebuerg

Jean Spautz

Och de fréiere Chamberpresident, also den éischten Bierger vum Land, Jean Spautz erënnert sech gär un de Grand-Duc Jean. Kennegeléiert huet hien de Grand-Duc am September 1944.

AUDIO: De Jean Spautz

Jean Spautz / © Didier Weber / RTL Télé Lëtzebuerg

VIDEO: Nom Doud vum Grand-Duc Jean: Reaktioune J. Poos a J. Spautz
De fréiere Lëtzebuerger Ausseminister Jacques Poos an de fréieren éischte Bierger aus dem Land Jean Spautz erënnere sech.

Colette Flesch

D’Colette Flesch, fréier DP-Ministesch, Buergermeeschtesch vun der Stad Lëtzebuerg a Profi-Sportlerin, hat esouwuel als Fechterin wéi och duerno als Politikerin mam Grand-Duc Jean ze dinn.

"En hat e gléckleche Règne, mat deem mer alleguerte ganz frou woren. Mee en hat awer och schwéier Momenter an der historescher Entwécklung. Mer haten notamment d'Stolkris, mir haten ee Moment e bësse Schwieregkeete mat RTL, wéinst enger Satelittegeschicht. Jee, et wor alles net esou einfach. An en huet dat mat Grandeure a mat Effikassitéit gemaach. An en ass an e bléift e grousse Souverain fir Lëtzebuerg."

Hien hätt och missen Decisioune vun der Chamber ëmsetzen, déi net onbedéngt sengen Iwwerzeegungen entsprach hätten, esou d’Colette Flesch – zum Beispill bei der Liberaliséierung vum Ofdreiwungsgesetz.

Dat hat a Belgien zu enger Kris gefouert, en ähnleche Vott. Hei zu Lëtzebuerg wor et fir de Grand-Duc Jean bestëmmt net einfach, well dat huet bestëmmt net senger perséinlecher Astellung entsprach. An dach huet en als Grand-Duc seng Responsabilitéit geholl, déi em bestëmmt net liicht gefall ass an en huet dat zu Approbatioun an zur Promulgatioun approuvéiert, sou dass et konnt ouni Problem iwwert d'Bühn goen. Hien hat do eng aner Meenung wéi d'Chamber, mir woussten dat och, hie wousst dat, ech mengen d'Ëffentlechkeet wousst et och. Mee en huet dat gemaach wat e gemengt huet als Souverain mussen ze maachen an en huet dat Gesetz ënnerschriwwe fir d'Approbatioun an d'Promulgatioun.

AUDIO: D'Colette Flesch
Nom Doud vum Grand-Duc Jean: Reaktioune Flesch a Polfer
D'Colette Flesch an d'Lydie Polfer erënneren un de Grand-Duc Jean.

Frank Daems / Buergermeeschter vu Fëschbech

D'Gemeng Fëschbech ass am Trauer. En Dënschdeg de Moie sinn, no der Usproch vum Premier Xavier Bettel, d'Fändelen op Hallefmast gesat ginn, de Buergermeeschter hat Kontakt mam groussherzoglechen Haff, an huet mam Gemengen- a Schäfferot iwwer eng speziell Zeremonie, zu Éiere vum Grand du Jean beroden.

AUDIO: D'Monique Kater hat de Frank Daems am Interview
VIDEO: Nom Doud vum Grand-Duc Jean: Betraffenheet zu Fëschbech
D'Monique Kater am Gespréich mam Alice Trausch, zanter 1975 zu Fëschbech, a mam Buergermeeschter vu Fëschbech, dem Frank Daems.

Reaktioune Fraktiounscheffe Chamber (gemeinsame Video)

VIDEO: Nom Doud vum Grand-Duc Jean: Reaktioune vu Fraktiounscheffen
Reaktioune vum Martine Hansen (CSV), Eugène Berger (DP), Alex Bodry (LSAP), Josée Lorsché (déi Gréng) a Gast Gibéryen (adr).

Alex Bodry

„Et huet e gudde Mann eis verlooss, e Staatschef, dee seng Aufgab op eng wonnerbar Aart a Weis erfëllt huet!“: Sou huet den LSAP-Fraktiounschef de Moien no enger Sëtzung vun der Conférence des présidents vun der Chamber op den Doud vum viregte Staatschef reagéiert. Seng Frëndlechkeet a säi Kontakt zu de Leit hätten dem Grand-Duc Jean seng Zäit un der Spëtzt vum Land markéiert, et wär een déif getraff, ma d'Leit géifen hien an hiren Häerzen a Gedanke bei sech halen, sot den Alex Bodry. Als Minister hätt hien 10 Joer mam fréiere Staatschef ze di gehat, huet sech den LSAP-Politiker erënnert.

AUDIO: Reaktioun vum Alex Bodry

© Didier Weber (RTL)

Gast Gibéryen

Och de Gast Gibéryen huet als Deputéierten e puermol mam Grand-Duc Jean diskutéiert. Dobäi hätt ee kënne feststellen, wat fir e feine Mënsch de fréiere Staatschef war, iwwert deem säin Doud hie bestierzt wär, sou den ADR-Politiker.

AUDIO: Reaktioun vum Gast Gibéryen

Fir d'Kriichsgeneratioun wären hien a seng Mamm d'Symbol gewiescht vun der Fräiheet vum Land, a mam Grand-Duc Jean géif och e Stéck vun eiser Geschicht verluer goen, huet de Gast Gibéryen betount.

Martine Hansen

„Den Doud vum Grand-Duc Jean beréiert eis zudéifst!“, huet d'CSV-Fraktiounspresidentin ënnerstrach. De Grand-Duc Jean hätt d'Gefill gi vun der Natioun als Famill, sou d'Martine Hansen. Och déi vill CSV-Politiker, déi direkt mam viregte Statschef ze dinn haten, hätten nëmme luewend Wierder fir de verstuerwene Statschef gehat:

AUDIO: Reaktioun vum Martine Hansen

Eugène Berger

Fir den DP-Fraktiounschef ass den Dag vun haut ee vu grousser Trauer. Et géif een, wéi den Eugène Berger sot, de Grand-Duc Jean an Erënnerung halen als e Staatschef.

AUDIO: Reaktioun vum Eugène Berger

Dofir wär et net méi wéi richteg, dass am Nomëtte keng Chamberssëtzung ass, huet den DP-Politiker fonnt.

Josée Lorsché

De Grand-Duc Jean war eng grouss Perséinlechkeet fir déi Gréng, huet deenen hir Fraktiounspresidentin Josée Lorsché deklaréiert:

AUDIO: Reaktioun vum Josée Lorsché

De fréiere Staatschef hätt d'Natur ganz gär gehat, huet déi gréng Politikerin ervirgehuewen. Hir Partei hätt ëmmer eng ganz gutt Relatioun mam Grand-Duc Jean gehat a wär Frënd mat him gewiescht, onofhängeg vun de politeschen Iwwerzeegungen, sou d'Josée Lorsché.

Norbert Haupert

VIDEO: Nom Doud vum Grand-Duc Jean: Reaktioun vum Norbert Haupert
De fréiere Liichtathlet a President vum COSL erënnert sech un e grousse Sportsfrënd.

Lydie Polfer

De Grand-Duc Jean hätt virun allem bestach duerch seng Frëndlechkeet, seng Mënschlechkeet a säin oppent Ouer. Dat sot d’DP-Politikerin Lydie Polfer, aktuell a fréier Buergermeeschtesch vun der Stad Lëtzebuerg a fréier Ministesch.

AUDIO: Reaktioun vum Lydie Polfer

Hie war bis zum Schluss och ganz interesséiert wat géif virgoen. Ech sinn nach e puer mol bei hien op Fëschbech gefuer fir him Pläng ze weise vu Projeten déi gemaach gi sinn. An ech erënnere mech besonnesch wéi mer seng 25 Joer Règne geféiert hunn, dat war 98, do hate mer e grousst Volleksfest organiséiert, op der Plëss d'Armes am Cercle, an d'Leit hunn ëm wierklech zougejubelt an hie war doriwwer esou frou.

Fernand Franck

Als Scout, als Geeschtlechen an als Äerzbëschof krut hie ganz vill mat vum verstuerwene Grand-Duc Jean, de fréieren Äerzbëschof Fernand Franck, dee ganz präzis Erënnerungen un de Grand-Duc huet.

AUDIO: Reaktioun vum Fernand Franck

© Didier Weber (RTL)

Nom Doud vum Grand-Duc Jean: Reaktioun Fernand Franck
Als Scout, als Geeschtlechen an als Äerzbëschof krut hie ganz vill mat vum verstuerwene Grand-Duc Jean, de fréieren Äerzbëschof Fernand Franck.

Erna Hennicot-Schoepges

Als Chamberpresidentin vun 1989-1995 hat d'Erna Hennicot-Schoepges vill  Kontakt mat der Groussherzoglecher Koppel; dem Grand-Duc Jean an der Groussherzogin Joséphine-Charlotte. Alle béid wären immens Volleksno gewiescht an hätte keng Geleeënheet ausgelooss fir mat de Leit a Kontakt ze kommen, erkläert déi fréier CSV-Ministesch.

AUDIO: Reaktioun vum Erna Hennicot-Schoepges

„Also ech konnt nëmmen observéieren, ma ech hunn festgestallt och de grousse Respekt den d'Leit vis-à-vis vun him haten. An op der anerer Säit hunn ech festgestallt, wei de Grand Duc an och d'Grande-Duchesse Joséphine-Charlotte wéi si op d'Leit duer gaange sinn. D'Leit aus dem Vollek.  An elo kann ech mech erënnere wéi mir eng Kéier zu Kehl ee Biergaarbechter-Denkmal besiche waren. An de Buergermeeschter huet d'Aarbechter virgestallt an do war een Aarbechter mat engem auslänneschen Numm. An de Grand-Duc huet de Numm och widderholl an dunn seet de Mann awer „ech si Lëtzebuerger Monseigneur“. „Ahh dir sidd Lëtzebuerger“ sot de Grand-Duc. Déi Episoden, dat seet esou villes aus. Vun der Einfachheet, awer och vun der Komplexitéit, ma awer och vum Respekt den de Grand-Duc vis-à-vis vun de Leit hat.“

Duerch de Grand-Duc Jean hätt Lëtzebuerg donieft immens vill Relatioune mat auslännesche Kinnekshaiser opgebaut, wat ouni d'Monarchie ni zustane komm wär. Op Besuch am Grand-Duché waren ënner anerem de belsche Kinnek, de japanesche Keeser a souguer de Kinnek aus Thailand. Mat engem President hätt een dës Relatiounen net gehat, sou d'Erna-Hennicot Schoepges.

Nom Doud vum Grand-Duc Jean: Reaktioun vum Erna Hennicot
Als Chamberpresidentin vun 1989-1995 hat d'Erna Hennicot-Schoepges vill Kontakt mat der Groussherzoglecher Koppel.

Jim Schmitz

Bekannt war de Grand-Duc Jean och a vill fir seng Begeeschterung fir d'Natur. Hien war gäre laang dobaussen ënnerwee, am Gréngen, an dat och dacks no grousse Rendezvous-en. Erkläert de Jim Schmitz, Sekretär vum Natur & Ëmwelt.

AUDIO: Reaktioun vum Jim Schmitz

En ass mam Chauffeur ukomm. Seng Stiwwelen, respektiv seng deck Schong, déi stoungen an der Mall. Déi kéier, et war och, witzeger-weis, Regierungswiessel. De Regierungschef war deen Dag zu Besuch am Palais fir säin Untrëtt ze maachen. An direkt dono hate mer Rendezvous mam Grand-Duc am Éislek fir Saache weisen ze goen. An do sot de Chauffeur wei en ukoum: „De Grand-Duc wéilt gäre séier an d' frësch Loft. En huet seng Schong schonn am Auto ugedoen.“ Dat sinn dann déi kleng Anekdoten déi weisen, datt hien net vir näischt an d'Natur wollt goen.

De Grand-Duc Jean hätt sech och vill fir den Naturschutz zu Lëtzebuerg agesat. Vun 1997 un hat hien och de Patronage iwwerholl fir d'Journée Nationale de l'Arbre, dee vun der Fondatioun „Hëllef fir d'Natur“ organiséiert gëtt.

VIDEO: Nom Doud vum Grand-Duc Jean: Reaktioun Jim Schmitz
Bekannt war de Grand-Duc Jean och a vill fir seng Begeeschterung fir d'Natur. Erkläert de Jim Schmitz, Sekretär vum Natur & Ëmwelt.

Reaktiounen aus dem Vollek

VIDEO: Reaktiounen aus dem Vollek
Mir hunn d'Leit ënnert anerem virum Palais op den Doud vum Grand-Duc Jean ugeschwat a Reaktiounen agefaangen.