Lëtzebuergesch ass am Trend an am Wandel. D'Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft vun der Uni.lu dokumentéiert eis Sprooch per App.

An dëser Serie informéiere mir iwwert déi éischt Resultater aus der Schnëssen-App vun der Uni Lëtzebuerg, mat där d'Variatioun am Lëtzebuergesche vun haut erhuewen an analyséiert gëtt. Si dokumentéieren d'Diversitéit an de Räichtum vun enger Sprooch am konstante Wandel.

AUDIO: 07/08/2019 Schnëssen - Klunsch

Virun allem (awer net nëmmen) elo am Summer sinn d’Kanner jo gären dobaussen an och op Spillplazen ënnerwee – egal, ob doheem oder iergendwou an der Vakanz. A wann den Dan Spogen dann elo beim Famillenduell géif d’Fro stellen „Wat ass op enger Spillplaz?“, da géif et wuel sécherlech net laang daueren, bis als Äntwert nieft de prototypeschen Elementer wéi Rutsch, Klotergerüst a Sandkaul dat Wuert Klunsch géif falen. Wéi sou dacks gëtt et awer och hei Variatioun tëschent e puer Bezeechnungen, där mir an der zweeter Ronn vun der Schnëssen-App mat Hëllef vun engem Bild nogaange sinn.

Kuckt een sech da fir d’éischt emol méi allgemeng d’Verdeelung vun de verschiddene Varianten un, da gesäit een, dass Schaukel mat 52,6% am dacksten an domat an 339 vun am Ganzen 645 Opname genannt gouf. Hannendru kënnt Klunsch mat nach 36,3% an 234 Opnamen. Schonn e ganzt Stéck méi seele goufe Klunschel mat 3,6% (23 Opnamen) an d’Kombinatioun Schaukel a Klunsch mat 3,1% (20 Opnamen) an d’App erageschwat. Um Diagramm gesäit een dann och nach d’Variant Kluunsch mat 2,3% (15 Opnamen) a schliisslech d’Sammelkategorie aner, woubäi hei vereenzelt Nennunge wéi ë.a. Sch[æːʊ]kel (mat engem au [æːʊ] wéi a Raum) a Balançoire zesummegefaasst goufen.

Interessant ass dann awer och e Bléck op d’Altersverdeelung bei dëser Variatioun: Wärend Klunsch bei den dräi eeleren Altersgruppen nach déi heefegst Variant ass an zum Deel och knapp 50% vun den Opnamen ausmécht, dominéiert virun allem an den zwou jéngsten Altersgruppe Schaukel mat ëm 70%. Doriwwer eraus fält och op, dass Klunschel bei de méi jonke Spriecher ofhëlt.

Kuckt een sech dann elo nach d’Kaart respektiv déi regional Verdeelung vun de verschiddene Bezeechnungen un, da stellt ee fest, dass Schaukel a Klunsch iwwerall am Land verbreet sinn. Anescht gesäit et awer fir Kluunsch aus: Dës Variant gouf éischter am Weste vum Land genannt an ass och esou am Luxemburger Wörterbuch (LWB) vermierkt. Klunschel dogéint gouf an eisen Opnamen éischter vu Leit aus dem Zentrum an zum Deel och am Weste genannt; an deenen anere Regioune kënt dës Variant allerdéngs kaum (bis guer net) vir.

Zu gudder Lescht stellt sech deen een oder aneren dann awer bestëmmt och nach d’Fro, wou déi typesch lëtzebuergesch kléngend Wierder Klunsch a Klunschel dann eigentlech hierkommen. Et handelt sech hei ëm Substantiver, déi vum Verb klunsch(el)en ofgeleet goufen an déi warscheinlech op dat däitscht Verb klunken zeréckginn, dat een am Deutsches Wörterbuch vum Jacob a Wilhelm Grimm mat de Bedeitungen „baumeln, schlendern“ fënnt.

Iwwer d'Schnëssen-App: Schnësst mat!

"Schnëssen" ass déi éischt App, fir d'Lëtzebuerger Sprooch vun haut an all hire Facettë mat Toun-Opnamen ze erhiewen an ze dokumentéieren. Déi nei App ass Deel vun engem Projet vum "Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft" op der Universitéit Lëtzebuerg. Et geet drëm, d'Lëtzebuerger Sprooch an hirer ganzer Bandbreet ze dokumentéieren, also mat hiren Dialekter.

D'App ass ganz spilleresch opgebaut, esou geet et zum Beispill drëm, ze beschreiwen, wat een op engem Bild gesäit: Kanéil, Zimt oder nach eppes aneres? Falen, Rampel, Rompel oder Ronschelen op enger Stir? Donieft gëllt et, Sätz vum Däitschen a Franséischen an d’Lëtzebuergescht ze iwwersetzen a niewelaanscht gitt Dir dann ënnert anerem och nach gefrot, wat Äert Liiblingswuert am Lëtzebuergeschen ass. Mat der App soll gesammelt ginn, wat alles am Lëtzebuergesche virkënnt, "richteg" oder "falsch" gëtt et do net, et geet ëm d'Erhiewe vun Daten respektiv Donnéeën, net ëm d'Verbesseren oder d'Virschreiwen. Dat ass zum Beispill och bei der Fro no der "Wäi(n)fläsch" esou - wéi een et ausschwätzt, ass egal: D'Fuerscher wëlle just erausfannen, wéi vill Prozent d'Variant mat n a wéi vill déi ouni n benotzen ...

Déi eenzel Äntwerte ginn opgeholl an un d'Uni geschéckt. Dat mécht d'App vum selwen. De Set vu Biller a Froe gëtt och verännert.

Maacht och Dir mat, dass d'Sprooch an dëser ëmfaassender Dokumentatioun vun der Lëtzebuerger Sprooch vun haut vertrueden ass! Luet Iech d'App Schnëssen – Är Sprooch fir d'Fuerschung fir iOS oder Android erof a schnësst mat.

Zënter dem Release vun der App am Abrëll 2018 sinn ëmmer erëm nei Sets u Biller a Sätz an d’App komm. Viru Kuerzem war et dann elo och esou wäit, datt d’App mat neie Sätz, Froen a Biller an hir 5. Ronn gestart ass. Maacht also weider alleguerte mat an ënnerstëtzt d’Fuerscher bei der Dokumentatioun an Erfuerschung vum Lëtzebuergeschen.

Facebook: https://facebook.com/schnessen

Twitter: https://twitter.com/schnessen

Internet: https://infolux.uni.lu/schnessen

E-Mail: schnessen@uni.lu

Nathalie Entringer | Peter Gilles | Sara Martin | Christoph Purschke | Pol Breser

(c) Schnëssen-Projet, Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft, Universitéit Lëtzebuerg 2018

Reiefolleg vun der Serie op RTL.lu an op Radio Lëtzebuerg (nomëttes)

  1. Klunsch(el)t Dir nach oder schaukelt Dir schonn? (7. August)
  2. Vun Apelhoer an Operen: De faméisen Hoerbou iwwert den Aen (9. August)
  3. Wéi d’Fauscht op d’A(n) (12. August)
  4. Sot Dir dacks oft oder oft dacks? (14. August)
  5. Zahnpasta, Zännseef an de Brexit (20. August)
  6. Huet den Noper an der Vakanz d’Blumme genat oder genätzt?– De Partizip Perfekt vun nätzen (23. August)
  7.  Hues de e Pabeiersnuesschnappech fir mech? (28. August)
  8.  Iwwert Rank, Rénk a Réng. (30. August)
  9.  Et ass eng Wëssenschaft fir sech: D’Méi(n)en (2. September)
  10.  Vu Busser a Bussen – D’Sprooch am Wandel (5. September)
  11.  Däerf ee säit iwwerhaapt soen? (6. September)