Lëtzebuergesch ass am Trend an am Wandel. D'Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft vun der Uni.lu dokumentéiert eis Sprooch per App.

An dëser Serie informéiere mir iwwert déi éischt Resultater aus der Schnëssen-App vun der Uni Lëtzebuerg, mat där d'Variatioun am Lëtzebuergesche vun haut erhuewen an analyséiert gëtt. Si dokumentéieren d'Diversitéit an de Räichtum vun enger Sprooch am konstante Wandel.

AUDIO: Serie Schnëssen (5)

An engem Interview am Abrëll huet de Lëtzebuerger Ausseminister d’Brexitverhandlunge mat Zahnpasta verglach. De Jean Asselborn sot an deem Kontext: “Das ist wie mit der Zahnpasta: Man bekommt sie sehr einfach aus der Tube raus, aber nicht mehr drin.” Dobäi stellt sech fir eis net nëmmen d’Fro, wéi hien op deen (net ganz onwitzegen) Verglach komm ass, mee virun allem si mer virwëlzeg a wéisste gären, wéi den Här Asselborn datselwecht géif op Lëtzebuergesch soen. Seet hien Tüb oder Tub, aus der (Femininum) oder aus dem (Maskulinum) an haaptsächlech natierlech Zahnpasta, Zännseef oder nach eppes anescht?

Op alle Fall huet eis seng Ausso inspiréiert, d’Opnamen, déi d’Participante*ë bei engem Zahnpasta-Bild an der Schnëssen-App gemaach hunn, auszewäerten. Am Ganzen hu mir dofir 860 Opname fir d’Auswäertung zeréckbehalen.

Déi Variant, déi an eisen Opnamen am dackste genannt gouf, ass – dat weist de Kéisdiagramm – mat 78,1% (672 Opnamen) Zahnpasta. Wäit hannedru kommen Zännseef mat ëmmerhi 16,7% (144 Opnamen) an Zännpasta mat 2,8% (24 Opnamen). Doriwwer eraus sinn och nach d’Varianten Zahnpaasta, Zänncrème (resp. Zahncrème) virkomm. Ënner “aner” falen hei z.B. Zahnpast an Zeenpasta, déi jeeweils nëmme vun enger Persoun genannt goufen. Zu der Zahnpasta sief hei nach gesot, dass hei verschidden Aussproochvariante vum -a um Schluss vum Wuert zesummegefaasst goufen. An den allermeeschte Fäll gouf zwar den -a als laangen a [aː] geschwat, mee méi vereenzelt war éischter Zahnpaste, deemno mat engem [ə], ze héieren.

D’Verdeelung vun den Zahnpasta-Varianten no Alter weist wuel Ënnerscheeder, mee am grousse Ganzen ähnele virun allem d’Resultater fir déi véier méi jonk Altersgruppe relativ staark deene vum Gesamtresultat: D’Zahnpasta läit hei tëschent 77,1% a 81,5% an d’Zännseef tëschent 14,6% a 17,6%. An der eelster Altersgrupp dominéiert d’Zahnpasta e bësse manner staark a kënnt op 63,9%, wärend d’Zännseef ëmmerhi 27,8% ausmécht.

Iwwer d'Schnëssen-App: Schnësst mat!

"Schnëssen" ass déi éischt App, fir d'Lëtzebuerger Sprooch vun haut an all hire Facettë mat Toun-Opnamen ze erhiewen an ze dokumentéieren. Déi nei App ass Deel vun engem Projet vum "Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft" op der Universitéit Lëtzebuerg. Et geet drëm, d'Lëtzebuerger Sprooch an hirer ganzer Bandbreet ze dokumentéieren, also mat hiren Dialekter.

D'App ass ganz spilleresch opgebaut, esou geet et zum Beispill drëm, ze beschreiwen, wat een op engem Bild gesäit: Kanéil, Zimt oder nach eppes aneres? Falen, Rampel, Rompel oder Ronschelen op enger Stir? Donieft gëllt et, Sätz vum Däitschen a Franséischen an d’Lëtzebuergescht ze iwwersetzen a niewelaanscht gitt Dir dann ënnert anerem och nach gefrot, wat Äert Liiblingswuert am Lëtzebuergeschen ass. Mat der App soll gesammelt ginn, wat alles am Lëtzebuergesche virkënnt, "richteg" oder "falsch" gëtt et do net, et geet ëm d'Erhiewe vun Daten respektiv Donnéeën, net ëm d'Verbesseren oder d'Virschreiwen. Dat ass zum Beispill och bei der Fro no der "Wäi(n)fläsch" esou - wéi een et ausschwätzt, ass egal: D'Fuerscher wëlle just erausfannen, wéi vill Prozent d'Variant mat n a wéi vill déi ouni n benotzen ...

Déi eenzel Äntwerte ginn opgeholl an un d'Uni geschéckt. Dat mécht d'App vum selwen. De Set vu Biller a Froe gëtt och verännert.

Maacht och Dir mat, dass d'Sprooch an dëser ëmfaassender Dokumentatioun vun der Lëtzebuerger Sprooch vun haut vertrueden ass! Luet Iech d'App Schnëssen – Är Sprooch fir d'Fuerschung fir iOS oder Android erof a schnësst mat.

Zënter dem Release vun der App am Abrëll 2018 sinn ëmmer erëm nei Sets u Biller a Sätz an d’App komm. Viru Kuerzem war et dann elo och esou wäit, datt d’App mat neie Sätz, Froen a Biller an hir 5. Ronn gestart ass. Maacht also weider alleguerte mat an ënnerstëtzt d’Fuerscher bei der Dokumentatioun an Erfuerschung vum Lëtzebuergeschen.

Facebook: https://facebook.com/schnessen

Twitter: https://twitter.com/schnessen

Internet: https://infolux.uni.lu/schnessen

E-Mail: schnessen@uni.lu

Nathalie Entringer | Peter Gilles | Sara Martin | Christoph Purschke | Pol Breser

(c) Schnëssen-Projet, Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft, Universitéit Lëtzebuerg 2018

Reiefolleg vun der Serie op RTL.lu an op Radio Lëtzebuerg (nomëttes)