Lëtzebuergesch ass am Trend an am Wandel. D'Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft vun der Uni.lu dokumentéiert eis Sprooch per App.

An dëser Serie informéiere mir iwwert déi éischt Resultater aus der Schnëssen-App vun der Uni Lëtzebuerg, mat där d'Variatioun am Lëtzebuergesche vun haut erhuewen an analyséiert gëtt. Si dokumentéieren d'Diversitéit an de Räichtum vun enger Sprooch am konstante Wandel.

Iwwer dëst klengt Wuert gëtt dacks gestridden: Däerf een iwwerhaapt säit - wat ganz offensichtlech däitsch ass - soen, oder huet ee besser, déi urlëtzebuergesch Wierder zanter oder zënter ze huelen? Mir als Fuerscher leeën eis do net direkt fest, mee mir kucke fir d’éischt emol, wat den allgemengen, aktuelle Sproochgebrauch eis iwwerhaapt weist. An der Schnëssen-App hu mer dofir de franséische Saz Depuis 1960 Camille Weber s'informe sur des thèmes psychologiques. agebaut, deen dann op Lëtzebuergesch sollt iwwersat ginn. Am Ganzen hunn 916 Participante*ën aus der Schnëssen-Community matgemaach a spontan hir Variant erageschwat. Déi global Verdeelung vun den Haaptvariante gesäit een an dësem Kéisdiagramm. Iwwer 62 % (563 Opnamen) hunn depuis mat säit erëmginn. Manner heefeg, awer net seelen, sinn zënter (21 %, 193) an zanter (12 %, 106).

Sproochgeschichtlech interessant sinn déi al Wierder zanter an zënter op alle Fall. Entstane si si aus enger aler Nieweform sint a si Famill mam hollänesche sinds an dem englesche since.

Wann een sech d’Altersverdeelung ukuckt, da gëtt séier evident, dass hei och e Fall vu momentan oflafendem Sproochwandel virläit. Wat ee méi jonk ass, wat ee méi dacks säit seet. Wat ee méi al ass, wat et méi zanter oder zënter seet. Ze beuechten ass, dass säit net nëmmen eng Affär vun deene Jonken ass. De Prozess verleeft kontinuéierlech iwwert Altersklassen an och bei deenen Eelsten ass säit net rar (ca. 40 %).

Net nëmmen den Alter mee och d’Geschlecht huet en Afloss op d’Wiel vun de Varianten. Wéi mer hei ënne gesinn, gebrauchen d’Frae méi dacks säit wéi d’Männer, déi hirersäits am Verglach zu de Frae méi oft zënter soen, woubäi och bei hinne säit déi heefegst Variant ass.

Et kann een deemno festhalen: Säit kënnt am Allgemengen an eisen Daten e bësse méi dacks vir, wéi zënter oder zanter, woubäi mer et hei mat enger Form vu Sproochwandel ze dinn hunn, dee warscheinlech duerch de Kontakt mam Däitsche favoriséiert gëtt.

AUDIO: Serie Schnëssen (11): Dierf ee "Säit" iwwerhaapt soen?

Iwwer d'Schnëssen-App: Schnësst mat!

"Schnëssen" ass déi éischt App, fir d'Lëtzebuerger Sprooch vun haut an all hire Facettë mat Toun-Opnamen ze erhiewen an ze dokumentéieren. Déi nei App ass Deel vun engem Projet vum "Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft" op der Universitéit Lëtzebuerg. Et geet drëm, d'Lëtzebuerger Sprooch an hirer ganzer Bandbreet ze dokumentéieren, also mat hiren Dialekter.

D'App ass ganz spilleresch opgebaut, esou geet et zum Beispill drëm, ze beschreiwen, wat een op engem Bild gesäit: Kanéil, Zimt oder nach eppes aneres? Falen, Rampel, Rompel oder Ronschelen op enger Stir? Donieft gëllt et, Sätz vum Däitschen a Franséischen an d’Lëtzebuergescht ze iwwersetzen a niewelaanscht gitt Dir dann ënnert anerem och nach gefrot, wat Äert Liiblingswuert am Lëtzebuergeschen ass. Mat der App soll gesammelt ginn, wat alles am Lëtzebuergesche virkënnt, "richteg" oder "falsch" gëtt et do net, et geet ëm d'Erhiewe vun Daten respektiv Donnéeën, net ëm d'Verbesseren oder d'Virschreiwen. Dat ass zum Beispill och bei der Fro no der "Wäi(n)fläsch" esou - wéi een et ausschwätzt, ass egal: D'Fuerscher wëlle just erausfannen, wéi vill Prozent d'Variant mat n a wéi vill déi ouni n benotzen ...

Déi eenzel Äntwerte ginn opgeholl an un d'Uni geschéckt. Dat mécht d'App vum selwen. De Set vu Biller a Froe gëtt och verännert.

Maacht och Dir mat, dass d'Sprooch an dëser ëmfaassender Dokumentatioun vun der Lëtzebuerger Sprooch vun haut vertrueden ass! Luet Iech d'App Schnëssen – Är Sprooch fir d'Fuerschung fir iOS oder Android erof a schnësst mat.

Zënter dem Release vun der App am Abrëll 2018 sinn ëmmer erëm nei Sets u Biller a Sätz an d’App komm. Viru Kuerzem war et dann elo och esou wäit, datt d’App mat neie Sätz, Froen a Biller an hir 5. Ronn gestart ass. Maacht also weider alleguerte mat an ënnerstëtzt d’Fuerscher bei der Dokumentatioun an Erfuerschung vum Lëtzebuergeschen.

Facebook: https://facebook.com/schnessen

Twitter: https://twitter.com/schnessen

Internet: https://infolux.uni.lu/schnessen

E-Mail: schnessen@uni.lu

Nathalie Entringer | Peter Gilles | Sara Martin | Christoph Purschke | Pol Breser

(c) Schnëssen-Projet, Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft, Universitéit Lëtzebuerg 2018

Reiefolleg vun der Serie op RTL.lu an op Radio Lëtzebuerg (nomëttes)