Lëtzebuergesch ass am Trend an am Wandel. D'Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft vun der Uni.lu dokumentéiert eis Sprooch per App.

An dëser Serie informéiere mir iwwert déi éischt Resultater aus der Schnëssen-App vun der Uni Lëtzebuerg, mat där d'Variatioun am Lëtzebuergesche vun haut erhuewen an analyséiert gëtt. Si dokumentéieren d'Diversitéit an de Räichtum vun enger Sprooch am konstante Wandel.

Wann een e Gaart huet, kënnt een – ob een et elo méi oder manner gär mécht – wuel kaum derlaanscht, vun Zäit zu Zäit och emol de Wues ze schnëppelen oder schnëppelen ze loossen. Déi eng schwieren do op hir elektresch oder awer Bensinns-Méimaschinn an anerer si frou, dass elo de Méiroboter hinnen d’Aarbecht ofhëlt. Egal wéi stellt sech awer d’Fro, wéi Dir heifir dann elo sot: méien, méinen oder vläicht och mien? Dat hänkt virun allem warscheinlech dovun of, a wéi engem Deel vum Land Dir opgewuess sidd, mee fänke mer mol vir un:

D’Variatioun beim Verb méi(n)en konnte mir mam franséische Saz La jardinière vient tondre le gazon entre les jours fériés. analyséieren an hunn eis dofir 827 lëtzebuergesch Iwwersetzungen ugelauschtert an ausgewäert. Well eis bei dëser Auswäertung ganz konkret d’Variante vu méi(n)en interesséiert hunn, hu mir déi puer (19) Opnamen, an deenen d’Leit d’Verb z.B. mat schneiden iwwersat hunn, am weidere Verlaf ewechgelooss. Wat déi allgemeng Verdeelung betrëfft, erkennt een um Kéisdiagramm direkt, dass déi zwou Haaptvariante bal d’selwecht dacks an eise Schnëssen-Opname virkommen. Méien huet mat 49% an 396 Opname just relativ knapp d’Nues vir viru méinen mat 45% an 364 Opnamen. Vill méi seele gouf mat 5,6% (45 Opnamen) nach mien gesot resp. minen mat 0,4% (3 Opnamen).

Well et sech heibäi awer éischter ëm eng regional Verdeelung – wéi gläich wäert ze gesi sinn – handelt, ass weeder de Kéisdiagramm, nach den Diagramm mat der Opdeelung no Altersgruppen immens opschlossräich. Allerdéngs weist dësen, dass déi 3 heefegst Variante graff eenegermoosse gläichméisseg iwwert déi verschidden Altersgruppe verdeelt sinn.

Richteg interessant gëtt et dann awer, wann een sech d’Verdeelung vun de Varianten op enger Lëtzebuerg-Kaart ukuckt – an där hu mer der an dësem Fall direkt zwou. Fir d’Verb méi(n)en gëtt et nämlech schonn am Luxemburger Sprachatlas (LSA, 1963) eng Kaart, déi op Date vu virum Zweete Weltkrich baséiert. Ze gesinn ass dorop fir d’éischt emol eng (graff) Ost-West-Zweedeelung mat der Variant mat n am Westen an där ouni n am Oste vu Lëtzebuerg, woubäi do an zwee Gebidder och mien ze fannen ass. Vergläicht een dës Verdeelung elo mat där op eiser neier Schnëssen-Kaart, dann erkennt ee relativ grouss Gemeinsamkeeten: Virun allem si beispillsweis nach déi zwee mien-Gebidder op der Kaart ze fannen, eent ganz am Norde vum Land an dat anert am Osten, dat sech vun der Veianer Ëmgéigend erof bis op Uesweller a Mompech zitt. Et fält awer och op, dass sech an dësem Gebitt och méien- a méinen-Nennungen ënnermëschen. Weiderhi stellt een dann och fest, dass d’Haaptverdeelung vu méinen nach ëmmer am Westen ass (vum Nordwesten iwwert den Zentrum bis erof an de Südwesten) a méien méi am Oste vum Land (respektiv am (Süd-)Osten, am Zentrum an am méi ëstlechen Deel vum Minett ) verbreet ass. Allgemeng bleift zum Schluss awer festzehalen, dass et op der Schnëssen-Kaart keng sou kloer méinen- a méien-Gebidder ginn wéi et op der LSA-Kaart de Fall ass, mee et éischter och vill Géigende gëtt, an deenen dës zwou Variante virkommen.

AUDIO: Serie Schnëssen (9): Méi(n)en

Iwwer d'Schnëssen-App: Schnësst mat!

"Schnëssen" ass déi éischt App, fir d'Lëtzebuerger Sprooch vun haut an all hire Facettë mat Toun-Opnamen ze erhiewen an ze dokumentéieren. Déi nei App ass Deel vun engem Projet vum "Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft" op der Universitéit Lëtzebuerg. Et geet drëm, d'Lëtzebuerger Sprooch an hirer ganzer Bandbreet ze dokumentéieren, also mat hiren Dialekter.

D'App ass ganz spilleresch opgebaut, esou geet et zum Beispill drëm, ze beschreiwen, wat een op engem Bild gesäit: Kanéil, Zimt oder nach eppes aneres? Falen, Rampel, Rompel oder Ronschelen op enger Stir? Donieft gëllt et, Sätz vum Däitschen a Franséischen an d’Lëtzebuergescht ze iwwersetzen a niewelaanscht gitt Dir dann ënnert anerem och nach gefrot, wat Äert Liiblingswuert am Lëtzebuergeschen ass. Mat der App soll gesammelt ginn, wat alles am Lëtzebuergesche virkënnt, "richteg" oder "falsch" gëtt et do net, et geet ëm d'Erhiewe vun Daten respektiv Donnéeën, net ëm d'Verbesseren oder d'Virschreiwen. Dat ass zum Beispill och bei der Fro no der "Wäi(n)fläsch" esou - wéi een et ausschwätzt, ass egal: D'Fuerscher wëlle just erausfannen, wéi vill Prozent d'Variant mat n a wéi vill déi ouni n benotzen ...

Déi eenzel Äntwerte ginn opgeholl an un d'Uni geschéckt. Dat mécht d'App vum selwen. De Set vu Biller a Froe gëtt och verännert.

Maacht och Dir mat, dass d'Sprooch an dëser ëmfaassender Dokumentatioun vun der Lëtzebuerger Sprooch vun haut vertrueden ass! Luet Iech d'App Schnëssen – Är Sprooch fir d'Fuerschung fir iOS oder Android erof a schnësst mat.

Zënter dem Release vun der App am Abrëll 2018 sinn ëmmer erëm nei Sets u Biller a Sätz an d’App komm. Viru Kuerzem war et dann elo och esou wäit, datt d’App mat neie Sätz, Froen a Biller an hir 5. Ronn gestart ass. Maacht also weider alleguerte mat an ënnerstëtzt d’Fuerscher bei der Dokumentatioun an Erfuerschung vum Lëtzebuergeschen.

Facebook: https://facebook.com/schnessen

Twitter: https://twitter.com/schnessen

Internet: https://infolux.uni.lu/schnessen

E-Mail: schnessen@uni.lu

Nathalie Entringer | Peter Gilles | Sara Martin | Christoph Purschke | Pol Breser

(c) Schnëssen-Projet, Institut fir lëtzebuergesch Sprooch- a Literaturwëssenschaft, Universitéit Lëtzebuerg 2018

Reiefolleg vun der Serie op RTL.lu an op Radio Lëtzebuerg (nomëttes)